سیستم ترمز خودرو چیست؟ – نحوه عملکرد و انواع آن از صفر تا صد

تیم متخصصان شبکه گسترش اندیشه پویا (GAP) در این مطلب آموزشی به بررسی این موضوع می‌پردازد:

سیستم ترمز یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های خودرو است و نقش اصلی آن کاهش سرعت و توقف ایمن اتومبیل است. این سیستم از مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی، هیدرولیکی و الکترونیکی تشکیل شده که به‌صورت هماهنگ عمل می‌کنند. آشنایی با اجزای سیستم ترمز به درک بهتر عملکرد خودرو و اهمیت نگهداری صحیح آن کمک می‌کند. در این مطلب از مجله به این موضوع می‌پردازیم که سیستم ترمز خودرو چیست و انواع ترمز کاسه‌ای و دیسکی را شرح می‌دهیم. در ادامه نحوه عملکرد سیستم ترمز را یاد می‌گیریم و درباره تکنولوژی‌های مربوط به بهینه‌سازی و افزایش ایمنی در سیستم ترمزگیری مانند ترمز EBD و ASR توضیح می‌دهیم.

با سیستم ترمز خودرو آشنا می‌شوید.انواع ترمزهای کاسه‌ای و دیسکی را یاد می‌گیرید.اجزای ترمزهای کاسه‌ای و دیسکی را می‌آموزید.با نحوه عملکرد سیستم ترمز خودرو آشنا می‌شوید.نحوه عملکرد ترمز ضد فقل و ترمز EBD را یاد می‌گیرید.نحوه کارکرد ترمز احیاکننده را می‌آموزید.

سیستم ترمز خودرو چیست؟

سیستم ترمز خودرو مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی، هیدرولیکی و الکترونیکی است که باعث کاهش سرعت و توقف خودرو می‌شود. تصور کنید در حال رانندگی هستید و به یک تقاطع یا علامت توقف نزدیک می‌شوید؛ اگر پدال ترمز را فشار دهید و خودرو واکنشی نشان ندهد، ایمنی سرنشینان و سایر خودروهای درون جاده به خطر می‌افتد.

خودروهای امروزی از هزاران قطعه و سامانه مختلف تشکیل شده‌اند که همگی برای فراهم کردن رانندگی ایمن و راحت با یکدیگر همکاری می‌کنند. سیستم ترمز نیز مجموعه‌ای پیچیده از قطعات مکانیکی، هیدرولیکی و الکترونیکی است که با هماهنگی کامل، نیروی مورد نیاز برای کاهش سرعت و توقف خودرو را فراهم می‌کنند. در ادامه با انواع ترمزهای دیسکی و کاسه‌ای در سیستم ترمز خودرو آشنا خواهیم شد.

انواع سیستم ترمز خودرو

سیستم ترمز در خودروهای سواری را می‌توان به دو نوع زیر تقسیم کرد.

ترمز دیسکی در سیستم ترمز خودروترمز کاسه‌ای در سیستم ترمز خودرو

با وجود اینکه هر دو سیستم ترمز در خودرو باعث توقف آن می‌شوند، اما طراحی و نحوه عملکرد آن‌ها با یکدیگر فرق دارد.

ترمز کاسه‌ای در سیستم ترمز خودرو

ترمزهای کاسه‌ای اولین سیستم ترمز در خودروهای سواری هستند که در ابتدا به‌طور مکانیکی کار می‌کردند ولی در اواسط دهه ۱۹۳۰ از نیروی هیدرولیکی برای اعمال نیرو ترمزگیری به چرخ‌ها در سیستم ترمز کاسه‌ای استفاده شد. نحوه عملکرد ترمز کاسه‌ای به این ترتیب است که نیروی هیدرولیکی در سیلندر ترمز اصلی به سیلندر و پیستون داخل ترمز کاسه‌ای نیروی ترمزگیری را وارد می‌کند.

نیروی هیدرولیکی اعمال شده در زمان ترمزگیری باعث باز شدن پیستون داخل سیلندر ترمز چرخ‌ها و فشردن کفشک‌ها یا لنت ترمز به کاسه می‌شود. با توجه به اینکه کاسه همراه با چرخ گردش می‌کند، این نیروی ترمزی باعث ایجاداصطکاکبین لنت و کاسه می‌شود و خودرو را متوقف می‌کند.

ترمز دیسکی در سیستم ترمز خودرو

ترمزهای دیسکی در خودرو برای چرخ‌های جلو استفاده می‌شوند. البته در برخی خودروها برای چرخ‌های عقب نیز از سیستم ترمز دیسکی استفاده می‌شود. با وجود اینکه ترمزهای دیسکی هم‌زمان با ترمزهای کاسه‌ای برای اولین بار ثبت شدند اما کاربرد عملی آن‌ها در خودرو و بهینه‌سازی قیمتی برای استفاده از آن‌ها در خودرو حدود نیم قرن طول کشید.

قدرت و برتری ترمزهای دیسکی برای اولین بار برای خودروهای مسابقه‌ای مشاهده شد و بعد از آن‌ خودروسازان از این نوع ترمز به‌عنوان ترمزی استاندارد در خودروهای خود استفاده کردند. در ترمزهای دیسکی نیز نیروی هیدرولیکی ترمزگیری از سیلندر اصلی ترمز به کالیپرهای ترمز دیسکی می‌رسد. در زمان ترمزگیری پیستون‌های کالیپر لنت‌های ترمز را به دیسک دواری می‌فشارد که باعث ایجاد اصطکاک و کاهش سرعت خودرو و توقف آن‌ می‌شود.

مزایای ترمز دیسکی به کاسه‌ای

با وجود استفاده از ترمزهای کاسه‌ای در خودروها، شرکت‌های خودروسازی به دلایل زیر ترمزهای دیسکی را به کاسه‌ای ترجیح می‌دهند.

تمیزی: ترمزهای کاسه‌ای هر از گاهی نیاز به تمیزکردن دارند، اما طراحی ترمزهای دیسکی به‌گونه‌ای است که خودش به‌طور موثری تمیز کاری را انجام می‌دهد.عملکرد بهتر در ترمزگیری‌های مداوم: ترمزهای دیسکی دیرتر از ترمزهای کاسه‌ای داغ می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود تا در زمان ترمزگیری‌های مداوم عملکرد بهتری نسبت به آن‌ها داشته باشند.قدرت ترمزگیری بیشتر: طراحی ترمزهای دیسکی به‌گونه‌ای است که قدرت ترمزگیری بیشتری نسبت به ترمزهای کاسه‌ای دارند.عملکرد بهتر در شرایط بارانی: طراحی ترمزهای دیسکی به‌گونه‌ای است که آب داخل آن گیر نمی‌کند، ولی احتمال گیر کردن آب داخل ترمزهای کاسه‌ای وجود دارد.

یادگیری مکانیک خودرو با

یادگیری مکانیک خودرو به شما کمک می‌کند با ساختار، عملکرد و نحوه عیب‌یابی بخش‌های مختلف خودرو آشنا شوید. در این حوزه، اجزایی مانندموتور، گیربکس، سیستم تعلیق، فرمان وECU خودرومورد بررسی قرار می‌گیرند. یکی از مهم‌ترین بخش‌های آموزش مکانیک خودرو، آشنایی با سیستم ترمز است؛ زیرا این سامانه نقش مستقیمی در ایمنی خودرو و سرنشینان دارد. شناخت نحوه عملکرد ترمزهای دیسکی و کاسه‌ای، بوستر ترمز، ABS، EBD و ESP به تعمیرکاران و علاقه‌مندان کمک می‌کند مشکلات خودرو را بهتر تشخیص دهند.

یادگیری مکانیک خودرو علاوه بر افزایش مهارت فنی، فرصت‌های شغلی مناسبی نیز در صنعت خودرو فراهم می‌کند. برای یادگیری مکانیک خودرو فیلم‌های آموزشی متنوعی در حوزه مکانیک خودرو در تهیه شده است که برخی از آن‌ها را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

فیلم آموزش برق خودرو و عیب یابی قطعات الکتریکی و الکترونیکی ماشین فرادرسفیلم آموزش دیاگ خودرو و انژکتور – نحوه دیاگ زدن ماشین و عیب یابی فرادرسفیلم آموزش آشنایی با کامپیوتر خودرو یا ای سی یو ECU و عملکرد آن فرادرسفیلم آموزش سرویس خودرو تعویض روغن و فیلتر فرادرسفیلم آموزش سیستم سوخت رسانی خودروهای دوگانه سوز CNG و LPG فرادرس

همچنین دوره‌های ویدیویی بسیار متنوع و کاربردی را در زمینه تعمیر و نگهداری خودرو به انتشار رسانده که اگر به این مباحث علاقه‌مند هستید می‌توانید آن‌ها را از طریق لینک زیر مشاهده کنید.

مجموعه فیلم‌های آموزش تعمیر و نگهداری خودرو فرادرس

تا به اینجای مطلب با سیستم ترمز خودرو و انواع آن در خودرو آشنا شدید، در ادامه، می‌توانید درباره اجزای سیستم ترمز و ترمزهای ABS و EBD نکاتی را بیاموزید. برای مطالعه بیشتر این نوع مطالب و دسترسی همیشگی به آن‌ها در موبایل خود، پیشنهاد می‌کنیم که اپلیکیشن رایگان مجله را نصب کنید.

براینصب اپلیکیشنرایگانمجله کلیک کنید.

فناوری‌های نوین سیستم ترمز خودرو چیست؟

استفاده از تکنولوژی‌های به‌روز در حوزه خودرو مانند انواع سنسورها و واحدهای کنترل الکترونیکی باعث شده است تا سیستم‌های ترمزگیری در خودروها بهینه شوند. استفاده از فناوری‌های نوین در سیستم خودرو علاوه بر افزایش قدرت ترمزگیری، نقش مهمی در حفظ پایداری و ایمنی خودرو ایفا می‌کنند. در فهرست زیر برخی از این فناوری‌های نوین را آورده‌ایم.

ترمز ABS در خودروسیستم ترمز EBD در خودروترمز ASR خودروترمز احیا کننده در خودروهای هیبریدی و برقیسیستم ترمز برقی در خودروسیستم ESP در خودرو

در ادامه هر کدام از فناوری‌های ذکر شده در فهرست بالا را به‌طور جداگانه شرح می‌دهیم.

سیستم ترمز ضد قفل(ABS) از قفل شدن چرخ‌ها هنگام ترمزگیری شدید جلوگیری می‌کند و باعث بهبود کنترل، پایداری و فرمان‌پذیری خودرو می‌شود. آشنایی با عملکرد ABS اهمیت زیادی دارد، زیرا این سامانه به راننده کمک می‌کند در شرایط اضطراری و هنگام ترمزگیری ناگهانی، همچنان کنترل فرمان خودرو را حفظ کند.

اجزای اصلی سیستم ABS

حسگرهای سرعت چرخ (Speed Sensors): این حسگرها سرعت چرخش هر چرخ را به‌طور مداوم اندازه‌گیری می‌کنند و به سیستم اجازه می‌دهند چرخ در حال قفل شدن را شناسایی کند.سوپاپ‌ها (Valves): در مدار هیدرولیکی هر چرخ، سوپاپ‌هایی وجود دارند که با باز و بسته شدن، فشار روغن ترمز را تنظیم می‌کنند. این سوپاپ‌ها با کاهش یا افزایش فشار ترمز، از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری می‌کنند.پمپ هیدرولیک (Pump): هنگامی که سوپاپ‌ها فشار روغن ترمز را کاهش می‌دهند، پمپ ABS فشار از دست‌رفته را دوباره به مدار بازمی‌گرداند. این فرآیند باعث می‌شود سیستم ترمز در طول عملکرد ABS همچنان کارایی خود را حفظ کند.واحد کنترل الکترونیکی (ECU): واحد کنترل ABS اطلاعات دریافتی از حسگرهای سرعت چرخ را پردازش می‌کند. هرگاه سیستم تشخیص دهد یکی از چرخ‌ها در حال قفل شدن است، به سوپاپ‌ها فرمان می‌دهد تا فشار ترمز آن چرخ را کاهش یا افزایش دهند و بدین ترتیب بهترین عملکرد ترمزگیری حفظ شود.

عملکرد ABS به زبان ساده

هنگام ترمزگیری شدید، اگر یکی از چرخ‌ها در آستانه قفل شدن قرار گیرد، ECU سیستم ABS این وضعیت را تشخیص می‌دهد و با کمک سوپاپ‌ها و پمپ هیدرولیک، فشار ترمز آن چرخ را در کسری از ثانیه چندین بار کاهش و افزایش می‌دهد. این کار مانع قفل شدن چرخ‌ها شده و به راننده اجازه می‌دهد ضمن ترمزگیری، کنترل فرمان و مسیر حرکت خودرو را حفظ کند.

در خودروهای امروزی لازم است تا عملکردهای قسمت‌های متنوع خودرو با هم هماهنگ باشد. برای مثالسیستم جرقه‌زنیو سیستمسوخت‌رسانی انژکتوریباید نسبت به هم هماهنگ باشند. برخی از بخش‌ها مانند سیستم ترمزگیری نیز نیاز است تا با ECU مربوط به واحدهای دیگر خودرو هماهنگ باشد. تمامی این هماهنگی‌ها با سیستم مولتی پلکس راحت‌تر انجام می‌شود. برای آشنایی بیشتر با این سیستم می‌توانید مطلبسیستم مالتی پلکس چیستاز مجله را مطالعه کنید.

نقش ECU در عملکرد ترمز ضد قفل

ماژول کنترل ABS که همان ای‌سی‌یو یا واحد کنترل الکترونیکی ترمز است، بخش پردازشی سیستم محسوب می‌شود. این واحد سیگنال‌های دریافتی از سنسورهای سرعت چرخ را تحلیل کرده و بر اساس آن، فرمان لازم را برای کنترل شیرها و پمپ در HCU صادر می‌کند. در سیستم‌های قدیمی، ECU و HCU به صورت دو واحد کاملا جدا از هم طراحی می‌شدند و تنها از طریق دسته‌سیم با یکدیگر در ارتباط بودند.

در طراحی‌های جدیدتر، این دو واحد معمولا در یک مجموعه یکپارچه قرا گرفته‌اند، اما از نظر عملکردی همچنان دو بخش مستقل محسوب می‌شوند. ای‌سی‌یو برای تصمیم‌گیری و HCU برای اجرا است. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره سیستم ای بی اس و تعمیرات مربوطه می‌توانید فیلمآموزش عملی نگهداری و تعمیر سیستم ای بی اس ABS خودرو و تعویض لنت‌را مشاهده کنید.

سیستم ترمز EBD در خودرو

«سیستم توزیع الکترونیکی نیروی ترمز» (Electronic Brakeforce Distribution | EBD) یکی از سامانه‌های ایمنی خودرو است که به‌صورت یکپارچه با سیستم ABS کار می‌کند. وظیفه این سیستم، توزیع بهینه نیروی ترمز بین چرخ‌های جلو و عقب و در برخی شرایط بین چرخ‌های چپ و راست است تا خودرو در هنگام ترمزگیری پایداری بیشتری داشته باشد.

هنگامی که راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، وزن خودرو به دلیل کاهش سرعت به سمت جلو منتقل می‌شود. در نتیجه، فشار واردشده بر چرخ‌های جلو افزایش یافته و چسبندگی آن‌ها بیشتر می‌شود. به همین دلیل چرخ‌های جلو می‌توانند نیروی ترمز بیشتری را تحمل کنند. از سوی دیگر، بار وارد بر چرخ‌های عقب کاهش می‌یابد و احتمال لغزش یا قفل شدن آن‌ها بیشتر می‌شود.

اگر در چنین شرایطی نیروی ترمز به‌طور مساوی بین چرخ‌های جلو و عقب توزیع شود، چرخ‌های عقب ممکن است زودتر قفل شوند و خودرو تعادل خود را از دست بدهد. سیستم EBD با تشخیص این تغییرات، فشار روغن ترمز هر چرخ را به‌صورت لحظه‌ای تنظیم می‌کند تا بهترین عملکرد ترمزگیری حاصل شود. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره نحوه کارکرد ترمز EBD می‌توانید مطلبترمز EBD چیست، نحوه عملکرد و تفاوت با ABS به زبان سادهرا از مجله مطالعه کنید.

وظایف اصلی سیستم EBD

وظایف اصلی سیستم EBD را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

توزیع هوشمند نیروی ترمز بین چرخ‌های جلو و عقبتنظیم فشار ترمز متناسب با تعداد سرنشینان و میزان بار خودروبهبود پایداری خودرو هنگام ترمزگیری در پیچ‌هاکاهش احتمال قفل شدن چرخ‌های عقبکوتاه‌تر کردن مسافت توقف در بسیاری از شرایط رانندگیافزایش هماهنگی عملکرد سیستم ABS

سیستم EBD چگونه مسافت توقف را کاهش می‌دهد؟

EBD با توجه به شرایط رانندگی، میزان بار خودرو، انتقال وزن هنگام ترمزگیری و وضعیت چسبندگی چرخ‌ها به جاده، فشار ترمز را برای هر چرخ بهینه می‌کند. این کار باعث می‌شود تمامی چرخ‌ها حداکثر نیروی ترمز قابل استفاده را بدون لغزش دریافت کنند و در نتیجه خودرو در مسافت کوتاه‌تری متوقف شود.

علائم خرابی سیستم ترمز EBD خودرو

در صورت بروز مشکل در سیستم EBD، معمولاً چراغ‌های هشدار ABS و ترمز روی صفحه آمپر روشن می‌شوند. همچنین ممکن است علائم زیر مشاهده شود.

کاهش کارایی ترمزهاافزایش مسافت توقفلرزش غیرعادی پدال ترمزشنیدن صداهای غیرمعمول هنگام ترمزگیریکشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمزگیری

در صورت مشاهده این علائم، بهتر است خودرو در اسرع وقت توسط دستگاه عیب‌یاب بررسی شود؛ زیرا EBD و ABS معمولاً از حسگرها و واحد کنترل مشترک استفاده می‌کنند و خرابی یکی می‌تواند بر عملکرد دیگری نیز تأثیر بگذارد.

در خودروهایی که از سیستم مولتی پلکس استفاده می‌کنند، اطلاعات سنسورهای خودرو از جمله سنسور ترمز ضد قفل که در سیستم‌های ترمز EBD نیز استفاده می‌شود، در شبکه مولتی پلکس قرار می‌گیرد تا واحدهای مختلف خودرو بتوانند با توجه به اطلاعات مربوطه در هماهنگی کاملی با یکدیگر عمل کنند.

بنابراین آشنایی با سیستم مولتی پلکس خودرو برای عیب‌یابی سیستم EBD اهمیت پیدا می‌کند. برای آشنایی با سیستم مالتی پلکس در خودرو می‌توانید فیلمآموزش آشنایی با سیستم مالتی پلکس خودروهای ایرانی، فرانسه و ایرانیزه شدهرا مشاهده کنید.

سیستم ترمز ASR خودرو چیست؟

«سامانه کنترل لغزش چرخ‌های محرک» (Anti Slip Regulation | ASR)، یک فناوری ایمنی الکترونیکی است که از هرزگردی چرخ‌های محرک هنگام شروع حرکت یا شتاب‌گیری جلوگیری می‌کند. اگر یکی از چرخ‌های محرک شروع به لغزش کند، واحد کنترل الکترونیکی خودرو بلافاصله وارد عمل شده و با کاهش گشتاور موتور یا اعمال ترمز روی چرخ در حال هرزگردی، کشش خودرو را بازیابی می‌کند.

در عمل، این سیستم باعث می‌شود خودرو در جاده‌های خیس، برفی یا لغزنده با اطمینان بیشتری حرکت کند، کنترل بهتری هنگام شتاب‌گیری داشته باشد و در خروج از پیچ‌ها پایدارتر عمل کند. اگر این سؤال برای شما پیش آمده کهASR در خودرو چیستباید گفت این سیستم مانند یک نگهبان الکترونیکی عمل می‌کند تا نیروی موتور به جای هرزگردی چرخ‌ها، به سطح جاده منتقل شود.

برخی خودروسازان از نام‌های متفاوتی که در فهرست زیر مشاهده می‌کنید برای این فناوری استفاده می‌کنند.

«سامانه تنظیم ضدلغزش» (Anti Slip Regulation | ASR)«سیستم کنترل کشش» (Traction Control System | TCS)«کنترل کشش» (Traction Control | TC)

میزان اهمیت سیستم ASR را می‌توانیم در فهرست زیر خلاصه کنیم.

افزایش کشش خودرو در شرایط نامساعد مانند باران، برف، شن و ماسهبهبود کنترل خودرو هنگام شتاب‌گیریکاهش هرزگردی چرخ‌های محرککاهش استهلاک و سایش لاستیک‌هاافزایش پایداری خودرو هنگام خروج از پیچ‌هاکمک به حفظ کنترل خودرو در سطوح لغزنده

سیستم ASR در واقع از توسعه فناوری ABS به وجود آمده است، بنابراین همان حسگرهای سرعت چرخ که در ABS برای تشخیص قفل شدن چرخ‌ها هنگام ترمزگیری استفاده می‌شوند، می‌توانند هرزگردی چرخ‌های محرک را نیز هنگام شتاب‌گیری تشخیص دهند.

با پیشرفت فناوری خودرو، کنترل الکترونیکی دریچه گاز، مدیریت گشتاور موتور و ترمزگیری انتخابی چرخ‌ها به این سیستم اضافه شد و نسل جدید ASR شکل گرفت. امروزه این سامانه به‌صورت یکپارچه با سیستم‌های ABS، EBD و ESP کار می‌کند تا سطح ایمنی و پایداری خودرو را افزایش دهد.

ASR در چه خودروهایی اهمیت بیشتری دارد؟

عملکرد ASR در خودروهای دیفرانسیل جلو (FWD) بیشتر احساس می‌شود؛ زیرا چرخ‌های جلو هم وظیفه انتقال نیرو و هم فرمان‌دهی را بر عهده دارند و در نتیجه احتمال لغزش آن‌ها بیشتر است. با این حال، این سیستم در خودروهای دیفرانسیل عقب (RWD) و چهارچرخ محرک (AWD/4WD) نیز اهمیت زیادی دارد؛ به‌ویژه در خودروهای پرقدرت که گشتاور بالای موتور می‌تواند باعث هرزگردی سریع چرخ‌ها شود.

امروزه ASR یکی از تجهیزات استاندارد در بسیاری از خودروهای مدرن محسوب می‌شود و به‌صورت خودکار در پس‌زمینه فعالیت می‌کند. این سیستم با همکاری سایر سامانه‌های ایمنی خودرو، به راننده کمک می‌کند در شرایط لغزنده با اطمینان و کنترل بیشتری رانندگی کند.

ترمز احیاکننده در خودروهای برقی و هیبریدی

«ترمز احیاکننده» (Regenerative Braking) سامانه‌ای درخودروهای برقیو هیبریدی است که هنگام ترمزگیری و کاهش سرعت، بخشی از انرژی جنبشی خودرو را به انرژی الکتریکی تبدیل کرده و در باتری ذخیره می‌کند.

در خودروهای مجهز به موتور احتراق داخلی، هنگامی که راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، لنت‌های ترمز به دیسک ترمز فشرده می‌شوند و با ایجاد اصطکاک، سرعت خودرو کاهش می‌یابد. در این فرآیند، بخش زیادی از انرژی جنبشی خودرو به گرما تبدیل شده و هدر می‌رود. حتی زمانی که راننده پای خود را از روی پدال گاز برمی‌دارد، انرژی ناشی از حرکت خودرو به‌تدریج از بین می‌رود.

خودروهای برقی نیز مانند خودروهای بنزینی و دیزلی به سیستم ترمز هیدرولیکی مجهز هستند، اما بسیاری از آن‌ها علاوه بر آن از ترمز احیاکننده (Regenerative Braking) استفاده می‌کنند. این فناوری بخشی از انرژی جنبشی خودرو را بازیابی کرده و برای شارژ مجددباتریبه کار می‌گیرد.

در خودروهای برقی، موتور الکتریکی می‌تواند در دو جهت کار کند. در حالت عادی، موتورانرژی الکتریکیباتری را به حرکت چرخ‌ها تبدیل می‌کند. اما هنگام کاهش سرعت یا برداشتن پا از روی پدال گاز، موتور نقش خود را تغییر داده و مانند یک ژنراتور عمل می‌کند. در این حالت، انرژی حاصل از حرکت خودرو به انرژی الکتریکی تبدیل شده و دوباره به باتری بازمی‌گردد.

راننده معمولاً هنگام فعال شدن ترمز احیاکننده احساس می‌کند خودرو بدون فشردن پدال ترمز شروع به کاهش سرعت می‌کند. این حس تا حدودی شبیه ترمز موتوری در خودروهای بنزینی است. در برخی خودروهای برقی نیز امکان تنظیم شدت ترمز احیاکننده یا حتی غیرفعال کردن آن وجود دارد.

مزایای ترمز احیاکننده

مزایای ترمز احیاکننده را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

افزایش بهره‌وری انرژی: بخشی از انرژی که در حالت عادی هدر می‌رود، بازیابی شده و برای شارژ باتری استفاده می‌شود.افزایش برد حرکتی خودرو: بازیابی انرژی به کاهش مصرف باتری و افزایش مسافت قابل پیمایش کمک می‌کند.کاهش استهلاک سیستم ترمز: استفاده کمتر از لنت و دیسک ترمز باعث افزایش عمر قطعات و کاهش هزینه‌های نگهداری می‌شود.کاهش تولید ذرات ناشی از سایش ترمز: به دلیل استفاده کمتر از ترمزهای اصطکاکی، ذرات معلق ناشی از سایش لنت‌ها کاهش می‌یابد.کمک به افزایش عمر باتری: شارژ تدریجی و مداوم باتری می‌تواند در بهبود عملکرد و طول عمر آن مؤثر باشد.

آیا همه خودروهای برقی به ترمز احیاکننده مجهز هستند؟

امروزه تقریبا تمامی خودروهای تمام‌برقی (BEV) و بسیاری ازخودروهای هیبریدی(HEV) و هیبریدی شارژی (PHEV) از سیستم ترمز احیاکننده استفاده می‌کنند. با این حال، نحوه عملکرد و میزان بازیابی انرژی در خودروهای مختلف یکسان نیست.

برخی خودروها به راننده اجازه می‌دهند شدت ترمز احیاکننده را تنظیم کند. همچنین بسیاری از مدل‌های جدید از فناوری رانندگی تک‌پداله (One Pedal Driving) بهره می‌برند؛ به‌گونه‌ای که با برداشتن پا از روی پدال گاز، خودرو به‌شدت سرعت کم می‌کند و در بسیاری از شرایط نیازی به فشردن پدال ترمز نخواهد بود.

بنابراین، اگرچه ترمز احیاکننده یکی از ویژگی‌های رایج خودروهای برقی مدرن محسوب می‌شود، اما نحوه پیاده‌سازی و میزان تأثیر آن در هر خودرو می‌تواند متفاوت باشد.

سیستم ترمز برقی چیست؟

«سیستم ترمز برقی» (Brake by Wire | BBW) یکی از فناوری‌های نوین صنعت خودرو است که در آن فرمان ترمز به‌جای انتقال مستقیم و مکانیکی، عمدتاً از طریق سیگنال‌های الکترونیکی مدیریت می‌شود. در این سامانه، حسگرها، واحد کنترل الکترونیکی (ECU) و عملگرهای الکتریکی نقش اصلی را در کنترل فرآیند ترمزگیری بر عهده دارند.

هنگامی که راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، حسگرهای الکترونیکی میزان فشار یا موقعیت پدال را اندازه‌گیری کرده و این اطلاعات را به واحد کنترل ارسال می‌کنند. سپس ECU مقدار نیروی ترمز موردنیاز را محاسبه کرده و به عملگرهای ترمز در چرخ‌ها فرمان می‌دهد تا نیروی مناسب اعمال شود.

استفاده از کنترل الکترونیکی باعث می‌شود سیستم ترمز سریع‌تر، دقیق‌تر و قابل تنظیم‌تر از سامانه‌های سنتی عمل کند. برای مثال، خودروساز می‌تواند ویژگی‌های پدال ترمز و میزان حساسیت ترمزگیری را متناسب با نوع خودرو یا حالت رانندگی تنظیم کند.

امروزه سیستم‌های Brake by Wire در برخی خودروهای برقی، هیبریدی و مدل‌های پیشرفته و پرفورمنس مورد استفاده قرار می‌گیرند. یکی از مهم‌ترین مزایای این فناوری، امکان یکپارچه‌سازی آسان با ترمز احیاکننده (Regenerative Braking) است. در این حالت، بخشی از انرژی جنبشی خودرو هنگام ترمزگیری به انرژی الکتریکی تبدیل شده و برای شارژ باتری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مزایای سیستم Brake by Wire

مزایای سیستم ترمز برقی را در فهرست زیر آورده‌ایم.

پاسخ سریع‌تر و کنترل دقیق‌تر ترمزهماهنگی بهتر با سامانه‌های ABS، EBD، ASR و ESPامکان تنظیم ویژگی‌های ترمزگیری توسط نرم‌افزاریکپارچه‌سازی آسان با ترمز احیاکننده در خودروهای برقی و هیبریدیکاهش تعداد برخی قطعات مکانیکی و افزایش انعطاف‌پذیری طراحی خودرو

بیشتر خودروهای مجهز به Brake by Wire امروزی هنوز برای ایجاد نیروی ترمز در چرخ‌ها از مدار هیدرولیکی استفاده می‌کنند و به همین دلیل نباید Brake by Wire را با ترمز کاملا الکتریکی اشتباه گرفت. هدف اصلی این فناوری، کنترل الکترونیکی فرآیند ترمزگیری و افزایش دقت، ایمنی و هماهنگی با سایر سامانه‌های خودرو است.

نقش ESP در ترمزگیری خودرو

سیستم ESPیا ESC با استفاده از حسگرهای مختلف و اعمال ترمز روی یک یا چند چرخ به‌صورت مستقل، به حفظ پایداری خودرو در شرایط بحرانی کمک می‌کند. این سامانه بر پایه تجهیزات ABS و واحد هیدرولیکی ترمز عمل کرده و از انحراف، کم‌فرمانی و بیش‌فرمانی خودرو جلوگیری می‌کند.

«سیستم کنترل پایداری الکترونیکی» (Electronic Stability Control | ESC) که با نام «برنامه پایداری الکترونیکی» (Electronic Stability Program | ESP) نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین سامانه‌های ایمنی فعال در خودروهای مدرن است. همانند سیستم کنترل کشش (TCS) یا سیستم ASR، این فناوری ممکن است توسط خودروسازان مختلف با نام‌های متفاوتی مانند ESC، ESP، DSC، VSC، PSM و عناوین مشابه معرفی شود؛ اما هدف همه آن‌ها یکسان است: حفظ پایداری خودرو و کمک به راننده برای کنترل بهتر وسیله نقلیه در شرایط بحرانی.

سیستم ESC به‌صورت یکپارچه با ABS کار می‌کند و در واقع قابلیت‌های سیستم کنترل کشش را نیز در خود جای داده است. بنابراین اگر خودرویی به ESC مجهز باشد، از مجموعه‌ای از سامانه‌های کنترل کشش و پایداری بهره می‌برد که به‌طور هماهنگ برای افزایش ایمنی خودرو فعالیت می‌کنند.

جدول مقایسه ESP با ترمز EBD و ABS

در جدول زیر ویژگی‌های سیستم کنترل پایداری خودرو را با ترمزهای ضد قفل و EBD می‌توانید مقایسه کنید.

سیستم ESC چگونه کار می‌کند؟

وظیفه اصلی ESC مقایسه مداوم مسیر مورد نظر راننده با حرکت واقعی خودرو است. برای انجام این کار، سیستم از چندین حسگر مهم استفاده می‌کند که در فهرست زیر آن‌ها را شرح می‌دهیم.

حسگرهای سرعت چرخ (Wheel Speed Sensors): همان حسگرهای مورد استفاده در سیستم ABS که سرعت چرخش هر چرخ را اندازه‌گیری می‌کنند.حسگر زاویه فرمان (Steering Angle Sensor): جهت مورد نظر راننده را از طریق موقعیت فرمان تشخیص می‌دهد.حسگر نرخ گردش یا یاو (Yaw Rate Sensor): میزان چرخش خودرو حول محور عمودی را اندازه‌گیری می‌کند.حسگر شتاب جانبی: میزان شتاب جانبی وارد بر خودرو را اندازه‌گیری می‌کند.

واحد کنترل ESC به‌طور مداوم اطلاعات این حسگرها را تحلیل می‌کند تا تشخیص دهد آیا خودرو دقیقاً در مسیر موردنظر راننده حرکت می‌کند یا خیر.

تا زمانی که حرکت واقعی خودرو با فرمان راننده مطابقت داشته باشد، سیستم تنها وضعیت خودرو را پایش می‌کند و هیچ دخالتی انجام نمی‌دهد. اما اگر اختلافی میان مسیر مورد نظر راننده و رفتار خودرو ایجاد شود، ESC وارد عمل می‌شود.

اگر راننده فرمان را بچرخاند اما خودرو کمتر از حد انتظار تغییر مسیر دهد، سیستم وضعیت کم‌فرمانی (Understeer) را تشخیص می‌دهد.اگر بخش عقب خودرو بیش از حد مورد انتظار بچرخد و تمایل به سر خوردن داشته باشد، سیستم بیش‌فرمانی (Oversteer) را شناسایی می‌کند.

در چنین شرایطی، ESC با کاهش گشتاور موتور و اعمال ترمز روی یک یا چند چرخ به‌صورت انتخابی، به بازگرداندن تعادل و پایداری خودرو کمک می‌کند و احتمال از دست رفتن کنترل خودرو را کاهش می‌دهد.

سیستم ESC چگونه خودرو را از لغزش نجات می‌دهد؟

سیستم کنترل پایداری الکترونیکی (ESC) برای کمک به راننده در بازیابی کنترل خودرو پس از کاهش چسبندگی یا لغزش طراحی شده است. نخستین اقدام این سیستم، کاهش گشتاور موتور است؛ بنابراین حتی اگر راننده همچنان پدال گاز را فشار دهد، ESC می‌تواند توان موتور را محدود کند. برخلاف تصور برخی افراد، فشردن بیشتر پدال گاز معمولاً کمکی به کنترل خودروی در حال لغزش نمی‌کند و در بسیاری از مواقع سیستم ESC این فرمان را نادیده می‌گیرد.

هنگامی که خودرو دچار کم‌فرمانی (Understeer) می‌شود و چرخ‌های جلو توانایی کافی برای تغییر مسیر ندارند، ESC با اعمال ترمز انتخابی روی برخی چرخ‌ها، به چرخش خودرو در مسیر مورد نظر راننده کمک می‌کند. در مقابل، اگر خودرو دچار بیش‌فرمانی (Oversteer) شود و بخش عقب خودرو بیش از حد بچرخد، سیستم با ترمزگیری روی یک یا چند چرخ مناسب، گشتاور مخالف ایجاد کرده و خودرو را پایدار می‌کند.

نکته مهم این است که تمامی این اقدامات بدون نیاز به فشردن پدال ترمز توسط راننده انجام می‌شود و ESC می‌تواند به‌طور مستقل فشار ترمز مورد نیاز را برای هر چرخ اعمال کند تا خودرو به مسیر صحیح بازگردد.

اجزای سیستم ترمز خودرو

هر یک از قسمت‌های سیستم ترمزگیری خودرو وظیفه خاصی دارد. با وجود اینکه ترمزهای دیسکی و کاسه‌‌ای دارای قسمت‌های مشترکی هستند، اما بسیاری از اجزای آن با یکدیگر متفاوتند. در ادامه اجزای هر یک از آن‌ها را شرح می‌دهیم.

اجزای سیستم ترمز کاسه‌ای خودرو

سیستم ترمز کاسه‌ای از اجزای مختلفی تشکیل شده است که به‌صورت هماهنگ وظیفه کاهش سرعت و توقف خودرو را بر عهده دارند. مهم‌ترین اجزای این سیستم را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

سیلندر و پیستون چرخلاستیک آب‌بند پیستونلاستیک گردگیرلنت ترمزکاسه ترمز

این قطعات در کنار یکدیگر باعث می‌شوند کفشک‌های ترمز هنگام فشردن پدال، به سطح داخلی کاسه ترمز فشار وارد کرده و نیروی اصطکاک لازم برای کاهش سرعت و توقف خودرو را ایجاد کنند.

سیستم ترمز دیسکی از چند قطعه اصلی تشکیل شده است که به‌صورت هماهنگ وظیفه کاهش سرعت و توقف خودرو را بر عهده دارند. مهم‌ترین اجزای این سیستم را در فهرست زیر آورده‌ایم.

«کالیپر ترمز» (Brake Caliper)«دیسک ترمز» (Brake Rotor)«لنت‌های ترمز» (Brake Pads)

این قطعات با همکاری یکدیگر باعث می‌شوند هنگام فشردن پدال ترمز، لنت‌ها به دو طرف دیسک فشار وارد کرده و با ایجاد اصطکاک، سرعت خودرو کاهش یافته یا خودرو متوقف شود.

سیستم ترمز چگونه کار می‌کند؟

هنگامی که پدال ترمز را فشار می‌دهید، پیستون داخل سیلندر اصلی ترمز (Master Cylinder) حرکت کرده و با افزایش فشار، روغن ترمز را درون لوله‌های هیدرولیکی به جریان می‌اندازد.

روغن ترمز تحت فشار به سیلندرهای چرخ یا کالیپرهای ترمز در هر چرخ منتقل می‌شود و با حرکت دادن پیستون‌های آن‌ها، باعث می‌شود لنت‌ها یا کفشک‌های ترمز به دیسک یا کاسه ترمز فشار وارد کنند و در نتیجه سرعت خودرو کاهش یابد یا خودرو متوقف شود.

یکی از ویژگی‌های مهم سیستم ترمز هیدرولیکی این است که فشار روغن در تمام نقاط مدار به‌طور یکنواخت توزیع می‌شود. از طرفی، مجموع سطح مقطع پیستون‌های چرخ‌ها از سطح مقطع پیستون سیلندر اصلی بسیار بزرگ‌تر است؛ بنابراین با وجود حرکت نسبتاً کم پیستون‌های چرخ، نیروی بسیار زیادی برای ترمزگیری تولید می‌شود. این اصل مشابه عملکرد یک اهرم است که با اعمال نیروی کم، می‌تواند جسم سنگینی را جابه‌جا کند.

امروزه بیشتر خودروها به سیستم ترمز هیدرولیکی دو مداره (Dual Hydraulic Circuit) مجهز هستند تا در صورت بروز نقص در یکی از مدارها، مدار دیگر همچنان بتواند بخشی از قدرت ترمزگیری را حفظ کند. بسته به طراحی خودرو، این مدارها ممکن است به‌صورت جلو و عقب یا ضربدری (مورب) بین چرخ‌ها تقسیم شده باشند.

در هنگام ترمزگیری شدید، به دلیل انتقال وزن خودرو به سمت جلو، فشار وارد بر چرخ‌های عقب کاهش می‌یابد و احتمال قفل شدن چرخ‌های عقب و لغزش خودرو افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، قدرت ترمز چرخ‌های عقب معمولاً کمتر از چرخ‌های جلو در نظر گرفته می‌شود.

بسیاری از خودروهای امروزی همچنین به شیر محدودکننده فشار حساس به بار (Load Sensing Pressure Limiting Valve) مجهز هستند. این شیر هنگام افزایش بیش از حد فشار هیدرولیکی، فشار ارسالی به ترمزهای عقب را محدود می‌کند تا از قفل شدن چرخ‌های عقب جلوگیری شود.

علاوه بر این، خودروهای مدرن از سیستم ترمز ضدقفل (ABS) بهره می‌برند. این سامانه با استفاده از حسگرهای سرعت چرخ، به‌طور مداوم وضعیت چرخ‌ها را بررسی می‌کند و در صورت تشخیص نزدیک شدن آن‌ها به حالت قفل، فشار ترمز را در کسری از ثانیه به‌طور متناوب کاهش و افزایش می‌دهد. این فرآیند از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری کرده و باعث حفظ پایداری، فرمان‌پذیری و کنترل خودرو در هنگام ترمزگیری شدید می‌شود.

وظیفه بوستر ترمز چیست؟

وظیفه بوستر در سیستم ترمز خودرو، کاهش نیروی موردنیاز راننده برای فشردن پدال ترمز است تا ترمزگیری با فشار کمتری روی پدال انجام شود.

در خودروهای مجهز به بوستر خلأ، نیروی کمکی از اختلاف فشار بین خلأ ایجادشده در منیفولد ورودی موتور و فشار هوای محیط تأمین می‌شود. بوستر از طریق یک شلنگ به منیفولد ورودی متصل است و از این اختلاف فشار برای تقویت نیروی ترمز استفاده می‌کند.

بوستر مستقیم در سیستم ترمز خودرو

در بیشتر خودروها از «بوستر مستقیم» (Direct Acting Servo) استفاده می‌شود. در این حالت بوستر مستقیما بین پدال ترمز و سیلندر اصلی ترمز (Master Cylinder) نصب می‌شود. هنگامی که راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، میله رابط، پیستون سیلندر اصلی را به حرکت درمی‌آورد. هم‌زمان، پدال مجموعه‌ای از سوپاپ‌های هوا را نیز فعال می‌کند. در داخل بوستر، یک دیافراگم لاستیکی بزرگ قرار دارد که به پیستون سیلندر اصلی متصل است.

زمانی که پدال ترمز فشرده نشده باشد، هر دو سمت دیافراگم تحت خلأ منیفولد قرار دارند؛ بنابراین نیرویی به آن وارد نمی‌شود.

با فشردن پدال ترمز، مسیر خلأ در پشت دیافراگم بسته شده و دریچه ورود هوای بیرون باز می‌شود. در نتیجه، فشار هوای محیط در یک سمت دیافراگم بیشتر از سمت دیگر می‌شود و این اختلاف فشار، دیافراگم را به سمت جلو حرکت می‌دهد. این حرکت، نیروی اضافی به پیستون سیلندر اصلی وارد کرده و باعث می‌شود راننده با فشار کمتری بتواند خودرو را متوقف کند.

اگر راننده پدال ترمز را در همان وضعیت نگه دارد، دریچه هوا نیز در همان موقعیت باقی می‌ماند و فشار هیدرولیکی سیستم ترمز بدون تغییر حفظ می‌شود.

با رها کردن پدال ترمز، فضای پشت دیافراگم دوباره به خلأ منیفولد متصل می‌شود. در نتیجه، اختلاف فشار از بین می‌رود و دیافراگم به وضعیت اولیه خود بازمی‌گردد.

اگر بوستر ترمز از کار بیفتد چه اتفاقی می‌افتد؟

در صورت خاموش شدن موتور یا از بین رفتن خلأ منیفولد، سیستم ترمز همچنان کار می‌کند؛ زیرا بین پدال ترمز و سیلندر اصلی، یک اتصال مکانیکی مستقیم وجود دارد. با این حال، در نبود نیروی کمکی بوستر، راننده باید فشار بسیار بیشتری به پدال ترمز وارد کند تا خودرو متوقف شود.

بوستر غیرمستقیم ترمز

در برخی خودروها، از «بوستر غیرمستقیم» (Indirect Acting Servo) استفاده می‌شود. این نوع بوستر به جای قرار گرفتن بین پدال و سیلندر اصلی، در مسیر مدار هیدرولیکی ترمز نصب می‌شود و می‌توان آن را در نقاط مختلف محفظه موتور قرار داد.

بوستر غیرمستقیم نیز از خلا منیفولد برای تقویت نیروی ترمز استفاده می‌کند. با فشردن پدال ترمز، فشار هیدرولیکی در سیلندر اصلی افزایش می‌یابد، یک سوپاپ کنترلی فعال می‌شود و عملکرد بوستر آغاز می‌شود. در نتیجه، نیروی ترمز افزایش یافته و راننده برای ترمزگیری به فشار کمتری روی پدال نیاز خواهد داشت.

ترمز دستی چگونه کار می‌کند؟

همراه با سیستم ترمز هیدرولیکی که هنگام رانندگی برای کاهش سرعت و توقف خودرو استفاده می‌شود، تمامی خودروها به یک ترمز دستی یا ترمز پارک (Parking Brake) نیز مجهز هستند. این سیستم به‌صورت مکانیکی عمل می‌کند و معمولاً روی چرخ‌های عقب اثر می‌گذارد.

وظیفه اصلی ترمز دستی، ثابت نگه داشتن خودرو هنگام پارک است. با این حال، اگر سیستم ترمز هیدرولیکی به‌طور کامل از کار بیفتد، ترمز دستی می‌تواند تا حدی به کاهش سرعت خودرو کمک کند؛ هرچند قدرت ترمزگیری آن بسیار کمتر از سیستم ترمز اصلی است.

مکانیزم عملکرد ترمز دستی

هنگامی که راننده اهرم ترمز دستی را می‌کشد، یک یا چند کابل فلزی به حرکت درمی‌آیند. این کابل‌ها از طریق مجموعه‌ای ازاهرم‌ها، قرقره‌ها، بازوها و قطعات رابط به سیستم ترمز چرخ‌ها متصل هستند. طراحی دقیق این قطعات در خودروهای مختلف متفاوت است، اما اصل عملکرد همه آن‌ها مشابه است.

در ترمزهای کاسه‌ای، کشیده شدن ترمز دستی باعث می‌شود یک اهرم مکانیکی داخل کاسه ترمز فعال شده و کفشک‌های ترمز را به سطح داخلی کاسه فشار دهد. در نتیجه، چرخ‌ها قفل شده و خودرو در جای خود ثابت می‌ماند.

ضامن ترمز دستی چگونه عمل می‌کند؟

روی اهرم ترمز دستی یک مکانیزم ضامن‌دار (Ratchet) وجود دارد که پس از کشیدن اهرم، آن را در موقعیت انتخاب‌شده نگه می‌دارد و مانع آزاد شدن ترمز می‌شود. برای آزاد کردن ترمز دستی، راننده دکمه روی اهرم را فشار می‌دهد تا ضامن آزاد شده و اهرم به حالت اولیه بازگردد.

علائم فرسودگی قطعات سیستم ترمز خودرو

فرسودگی قطعات سیستم ترمز معمولاً با نشانه‌هایی همراه است که نباید آن‌ها را نادیده گرفت. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بهتر است خودرو را در اولین فرصت توسط تعمیرکار متخصص بررسی کنید.

لرزش فرمان هنگام ترمزگیری: اگر هنگام فشردن پدال ترمز، فرمان خودرو دچار لرزش شود، ممکن است نشان‌دهنده تاب برداشتن یا سایش نامنظم دیسک ترمز باشد. البته در برخی موارد، مشکلات جلوبندی یا سیستم تعلیق نیز می‌تواند چنین وضعیتی ایجاد کند.نیاز به فشار بیشتر روی پدال ترمز: اگر برای متوقف کردن خودرو مجبور باشید پدال ترمز را بیشتر یا محکم‌تر فشار دهید، یا پدال حالت اسفنجی و نرم داشته باشد، این وضعیت می‌تواند نشانه فرسودگی قطعات ترمز، کاهش سطح روغن ترمز یا وجود هوا در مدار هیدرولیک باشد.شنیدن صداهای غیرعادی هنگام ترمزگیری: شنیدن صداهایی مانند جیغ، سوت یا صدای ساییدگی فلز هنگام ترمز گرفتن، معمولاً نشانه فرسودگی لنت ترمز، کفشک ترمز یا دیسک ترمز است. ادامه رانندگی در این شرایط می‌تواند باعث آسیب بیشتر به سیستم ترمز شود.کشیده شدن خودرو به یک سمت: اگر هنگام ترمزگیری خودرو به سمت چپ یا راست منحرف شود، ممکن است علت آن سایش نامساوی لنت‌ها، گیر کردن کالیپر ترمز یا عملکرد نامتعادل سیستم ترمز باشد. این مشکل می‌تواند کنترل خودرو را کاهش داده و ایمنی رانندگی را به خطر بیندازد.روشن شدن چراغ هشدار ترمز: روشن شدن چراغ هشدار ترمز یا چراغ‌های مرتبط مانند ABS روی صفحه آمپر، می‌تواند نشان‌دهنده وجود ایراد در سیستم ترمز، کاهش سطح روغن ترمز یا خرابی یکی از سامانه‌های کمکی ترمز باشد. در این شرایط، لازم است خودرو هرچه سریع‌تر توسط تعمیرکار متخصص بررسی و عیب‌یابی شود.

نشانه‌های فرسودگی سیستم ترمز خودرو

همه خودروها به حسگر سایش لنت ترمز مجهز نیستند؛ بنابراین رانندگان باید به صداهای غیرعادی سیستم ترمز نیز توجه کنند. شنیدن صدای جیرجیر، سوت یا ساییدگی فلز هنگام ترمزگیری می‌تواند نشانه فرسودگی لنت‌ها باشد. به‌ویژه صدای ساییدگی شدید معمولاً نشان می‌دهد که لنت ترمز کاملاً فرسوده شده و نیاز به تعویض فوری دارد. البته برخی صداهای جزئی ممکن است با تمیز کردن قطعات ترمز برطرف شوند، اما صداهای مداوم و بلند معمولاً نشانه فرسودگی بیش از حد قطعات هستند.

از دیگر علائم فرسودگی سیستم ترمز می‌توان به لرزش پدال ترمز، افزایش مسافت توقف خودرو و پایین رفتن بیش از حد پدال ترمز هنگام فشردن آن اشاره کرد. از آنجا که لنت‌ها و سایر قطعات ترمز به‌تدریج فرسوده می‌شوند، ممکن است راننده کاهش عملکرد ترمز را به‌راحتی تشخیص ندهد. به همین دلیل، بازدید دوره‌ای سیستم ترمز توسط یک تعمیرکار متخصص اهمیت زیادی دارد.

تمام خودروها دارای چراغ هشدار ترمز هستند که هنگام روشن کردن خودرو برای چند ثانیه فعال می‌شود. اگر این چراغ در حین رانندگی روشن شود، ممکن است نشان‌دهنده کاهش سطح روغن ترمز، نشتی در مدار هیدرولیکی یا وجود ایراد در سیلندر اصلی ترمز (Master Cylinder) باشد. توجه داشته باشید که این چراغ با چراغ هشدار ترمز پارک (ترمز دستی) که هنگام فعال بودن ترمز دستی روشن می‌شود، تفاوت دارد و نباید با آن اشتباه گرفته شود.

لنت ترمز را چه زمانی تعویض کنیم؟

زمان مشخص و ثابتی برای تعویض لنت ترمز وجود ندارد، زیرا عمر لنت‌ها به عوامل مختلفی مانند سبک رانندگی، مسافت پیموده‌شده، شرایط آب‌وهوایی، کیفیت لنت و تعداد دفعات ترمزگیری بستگی دارد. به همین دلیل، علاوه بر توجه به علائم هشداردهنده، بهتر است وضعیت لنت‌ها به‌صورت دوره‌ای توسط تعمیرکار متخصص بررسی شود.

به‌طور معمول، توصیه می‌شود جابجایی دوره‌ای لاستیک‌ها (Tire Rotation) که معمولاً هر ۸ تا ۱۲ هزار کیلومتر یا حدود ۶ تا ۱۲ ماه انجام می‌شود، فرصت مناسبی برای بازرسی سیستم ترمز نیز باشد. در این بازدید، تعمیرکار ضخامت لنت‌ها، وضعیت دیسک ترمز و سایر قطعات مرتبط را بررسی کرده و در صورت مشاهده فرسودگی، زمان مناسب برای تعویض لنت را اعلام می‌کند.

علاوه بر این، بسیاری از خودروهای امروزی به حسگر سایش لنت ترمز (Brake Pad Wear Sensor) مجهز هستند. این حسگرها با نازک شدن لنت و رسیدن ضخامت آن به حدود ۱٫۵ میلی‌متر، از طریق روشن شدن چراغ هشدار ترمز یا ایجاد صدای سوت و جیغ هنگام ترمزگیری، راننده را از زمان تعویض لنت مطلع می‌کنند. در صورت مشاهده این علائم، بهتر است لنت‌ها هرچه سریع‌تر بررسی و در صورت نیاز تعویض شوند.

زمان تعویض دیسک ترمز

امروزه تمامی خودروهای سواری و وانت‌های سبک به ترمز دیسکی در محور جلو مجهز هستند و بسیاری از آن‌ها نیز از ترمز دیسکی در محور عقب استفاده می‌کنند. با این حال، برخی خودروهای اقتصادی همچنان به ترمز کاسه‌ای در چرخ‌های عقب مجهز هستند.

در گذشته، هنگام تعویض لنت ترمز، اگر سطح دیسک دچار ناهمواری یا خط و خش شده بود، معمولاً دیسک ترمز را با دستگاه تراش (Lathe) صاف و یکنواخت می‌کردند تا دوباره قابل استفاده باشد. در آن زمان، هر دیسک ترمز معمولاً امکان دو تا سه بار تراشکاری را داشت.

اما در بسیاری از خودروهای امروزی، ممکن است هنگام تعویض لنت ترمز، تعمیرکار تعویض دیسک ترمز را نیز توصیه کند. دلیل این موضوع آن است که دیسک‌های جدید نسبت به گذشته نازک‌تر طراحی شده‌اند و پس از مدتی کارکرد، ممکن است ضخامت آن‌ها به حداقل ضخامت مجاز برسد.

تراشکاری دیسک ترمز باعث کاهش بیش از حد ضخامت دیسک شده و می‌تواند استحکام، عملکرد ترمز و ایمنی خودرو را کاهش دهد؛ بنابراین تعویض دیسک ترمز گزینه‌ای مطمئن‌تر و مطابق با توصیه بسیاری از خودروسازان است.

یادگیری مهندسی مکانیک با

یادگیری مهندسی مکانیک به درک اصول طراحی، ساخت و تحلیل سیستم‌های مکانیکی کمک می‌کند و یکی از پایه‌ای‌ترین رشته‌های مهندسی در صنایع مختلف محسوب می‌شود. دانشجویان این رشته با مباحثی ماننددینامیک، مقاومت مصالح، طراحی اجزا،انتقال حرارتو مکانیک سیالات آشنا می‌شوند و می‌آموزند چگونه عملکرد ماشین‌ها و تجهیزات را بهبود دهند. یکی از کاربردهای مهم مهندسی مکانیک در صنعت خودرو، طراحی و توسعه سیستم ترمز است.

مهندسان مکانیک با تحلیل نیروهای ترمزگیری، اصطکاک، انتقال حرارت و پایداری خودرو، در طراحی سامانه‌هایی مانند ترمز دیسکی، ABS، EBD، ASR و ESC نقش مهمی ایفا می‌کنند و به افزایش ایمنی و عملکرد ترمزگیری خودروها کمک می‌کنند. برای یادگیری دروس مربوط به مهندسی مکانیک، فیلم‌های آموزشی متنوعی در تهیه شده است که برخی از آن‌ها را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

فیلم آموزش مقاومت مصالح ۱ و ۲فیلم آموزش تحلیل استاتیکی با سالیدورکسفیلم آموزش سینماتیک و دینامیک ماشین هافیلم آموزش علم موادفیلم آموزش ترمودینامیک

برای یادگیری سایر دروس و مطالب مرتبط با مهندسی مکانیک می‌توانید از لینک زیر استفاده کنید.

مجموعه فیلم آموزش مهندسی مکانیک از دروس دانشگاهی تا کاربردی

در ابتدای این مطلب از مجله با سیستم ترمز خودرو آشنا شدیم و انواع ترمز دیسکی و کاسه‌ای را یاد گرفتیم. سپس مزایای ترمزهای دیسکی به کاسه‌ای را شرح دادیم. اجزای سیستم ترمز خودرو را یاد گرفتیم. برای این منظور به‌طور جداگانه اجزای ترمز دیسکی و اجزای ترمز کاسه‌ای را بیان کردیم.

سپس به این موضوع پرداختیم که سیستم ترمز چگونه کار می‌کند. برای این منظور پس از شرح نحوه کارکرد سیستم ترمز خودرو، وظیفه بوستر را توضیح دادیم. نحوه عملکرد ترمزدستی را بیان کردیم. سپس علائم فرسودگی قطعات سیستم ترمز در خودرو را شرح دادیم. در ادامه سیستم ترمز ضد قفل و EBD را بیان کردیم و درباره سیستم ASR در خودرو توضیحاتی ارائه کردیم. ترمز احیاکننده و ترمز برقی را شرح دادیم و در پایان نقش سیستم کنترل پایداری در خودرو را بیان کردیم.

مجموعه فیلم آموزش تعمیر و نگهداری خودروآموزش برق خودرو و عیب یابی قطعات الکتریکی و الکترونیکی ماشینمجموعه فیلم آموزش مهندسی مکانیکعلت روشن شدن چراغ چک ماشین چیست؟ – ۱۰ دلیل رایج + راهکارآشنایی با انواع سنسور خودرو + عیب یابی

این آموزش توسط تیم تخصصی گسترش اندیشه پویا (GAP) گردآوری و ویرایش شده است. برای مشاوره و خدمات تخصصی در این حوزه با ما در ارتباط باشید.