کارشناسان امنیت سایبری گسترش اندیشه پویا (GAP) در این آموزش این موضوع را تشریح میکنند:
مصراعهای شعر قالب بحر طویل، از تکرار یک رکن عروضی شکل میگیرند اما میزان تکرار رکن عروضی در این مصراعها با هم برابر نیست. یعنی این شعر وزن عروضی دارد اما طول مصراعهای آن با هم برابر نیست. در این مطلب از مجله بررسی میکنیم قالب بحر طویل چیست و شعر بحر طویل در ادبیات فارسی را با مثال های متنوع مانند بحر طویل مذهبی میشناسیم. انتهای مطلب نیز پرسشهایی چهارگزینهای طرح کردهایم تا با پاسخ دادن به آنها میزان یادگیری خود را افزایش دهید.
- با شکل ظاهری قالب بحر طویل آشنا میشوید.وزن عروضی در قالب بحر طویل را یاد میگیرید.تفاوت طول مصراعها در قالب بحر طویل را میآموزیدوبا نمونه های بحر طویل در ادبیات فارسی آشنا خواهید شد.تاریخچه بحر طویل در شعر فارسی را درک میکنید.تفاوت های بحر طویل و مستزاد را متوجه میشوید.
بحر طویل قالبی است که مصراع های آن از تکرار یک رکن عروضی (مانند «فعلاتن»، «مفتعلن» و...) ساخته میشوند اما طول مصراعهای آن با هم برابر نیست.
ویژگی های قالب بحر طویل چیست؟
در فهرست زیر ویژگی های قالب بحر طویل را آوردهایم.
- مصراعهایطولانیتر از مصراعهای قالبهای معمولی در شعر فارسییکسان نبودن طول مصراعهای یک بحر طویل با یکدیگر (کوتاه و بلند بودن مصراعهای یک شعر)تکرار یک رکن عروضی (مانند «فعلاتن») در کل یک مصراع از بحر طویلوجود واژهها وعبارتهای مسجعدر مکانهای مختلف مصراعهمقافیه بودنمصراعهاقابل ساخت با تکرار اکثرافاعیل عروضی
برای یادگیری قالبهای شعری میتوانیدفیلم آموزش ادبیات فارسی ۳ پایه دوازدهمدر را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
تاریخچه قالب بحر طویل چیست؟
در ادبیات فارسی میتوانیم بحر طویلهایی را بیابیم که قدمت آنها به بیش از پنج قرن پیش نیز میرسد اما به طور کلی سرودن بحر طویل در قدیم چندان مرسوم نبوده است و برخی از شاعران به ندرت بحر طویل میسرودند. رواج این قالب شعری از دوره صفویه آغاز شد و در دوره قاجار به شدت توسعه پیدا کرد.
تا اینجا دانستیم قالب بحر طویل چیست و ویژگیهای آن را شناختیم. در ادامه به بررسی نمونههای آن میپردازیم. برای دسترسی آسان و همیشگی به این مطلب و سایر مطالب میتوانید اپلیکیشنرایگانمجله را نصب کنید.
براینصب اپلیکیشنرایگانمجله کلیک کنید.
مثال های قالب بحر طویل
حال که دانستیم قالب بحر طویل چیست و چه ویژگی هایی دارد، در این بخش نمونههایی از آن را آوردهایم تا با این نوع شعر بیشتر آشنا شوید.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری وزن شعر فارسی،فیلم آموزش رایگان وزن شعر فارسی در علوم و فنون ادبی ۱ پایه دهمدر را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
مثال از نخستین بحر طویل ها در ادبیات فارسی
در کادر زیر نمونه ای از بحر طویل را آوردهایم تا با این قالب شعری بیشتر آشنا شوید. این شعر یکی از اولین نمونههای یافتشده از بحر طویل است.
رنگ رخسار و در گوش و خط و خد و قد و عارض و خال و لبت ای سرو پریروی سمنبرشفق و کوکب و شام و سحر و طوبی و گلزار بهشت است و بلال و طرف چشمه کوثرخال و چاه ذقن و خنده جانبخش و سر و دست چو سیم و دهن و قامت و زلف و بر و رویتسحر هاروت و چه بابل و اعجاز مسیح و ید بیضاء کلیم است و درخت و شب و آذرعارض و قامت و خال و خط و درج دهن و موی تو و چشم من و جسم نحیفم بنمودهذره از مهر و مه از سرو و شب از روز و گل از مشک و می از لعل و خور از شام و در از بحر و زر از برلب و دندان و رخ زلف و بناگوش و جبین و قد و رفتار تو در نازکی و حسن و لطافتخاک ره کرده و آتش زده در آب در و لعل و سمن و سنبل و خورشید و مه و سرو و صنوبر(عصمت بخارائی)
در کادر زیر بخشی از بحر طویل مربوط به تعزیههای قدیمی را آوردهایم.
ای ابوالفضل بیا چشم خود از هم بگشا، نیک به هر سو بنگر، آمده لشکر زختا و ختن و چین و زماچین و ز قسطنطنیه. لشکر جرار، چه لشکر؟ همه در دشت پلنگ و همه در بحر نهنگ و همه نیزه سر چنگ و همه آماده جنگند و کمربسته به قتل شه دین، جان من ای حضرت عباس، از این قد چنان سرو تو صد حیف که در جنگ ز پا افتد و پامال شود. خیز و بیا در بر ما تا که یزیدم ز تو خوشنود شود، بر تو دهد تاج زر و تخت و کلا (کلاه) را.(تعزیهای عامیانه)
در کادر زیر بخش از یکی از بحر طویل های ابوالقاسم حالت را آوردهایم که دارای مزاح است.
و هر آن کس که در اینجا و در آنجاست، چه پیر است و چه برناست، چه نادار و چه داراست، کند سورچرانی ز چپ و راست. دگرباره برای به کف آوردن عیدی، قمر و شمسی و هوشنگ و حسین و حسن و اکبر و مسعود برآرند سحر زود سر از خواب و پی نیل به مقصود. به هرکس که غنی بود، بپیچند چنان دود، بسی اسکن موجود که از جیب تو مفقود شود در پی پرداختن عیدی و این مسئله در عید چنان رو نقش افزود که بگشود در کیسه خود مشدآقا محمود، که از بس که کِنس بود، نمیدید کسی زو کرم و جود و برای دو سه تومان عصبی میشد و میبست به دشنام زمین را و زمان را.(ابوالقاسم حالت)
در کادر زیر، نمونهای دیگر از بحر طویل را آوردهایم تا با آن بیشتر آشنا شوید.
بود یک زارع بیتحربه و خام و ستمدیده و ناکام، ز بیمهری ایام، خمیده قد و اندام، خری داشت بسی چابک و چالاک، به هر مرحله بیباک، که میبرد بسی بار و بدان مرد گرفتار، کمک بود و مددگار، از آن یاری بسیار، که میکرد به هر کار کشاورز دلافسرده بیتاب و توان راروزی آن مرد شد زحمت خود خسته و آسوده و وارسته به کنجی شد و آهسته بیفتاد و بسی فارغ و آزاد بخوابید و رخ از کار بتابید و ز هر سوی بغلتید و ز بس خسته و بیحال و کسل بود، بسی زود، فرو رفت به خواب خوش و سر داد به دنیای فراموشی و بیهوشی و غفلت تن و جان رابود آن مرد به خواب خوش و میخورد خر او به چراگاه، علف جای جو و کاه، که ناگاه، یکی رهزن گمراه، به مکاری روباه، از آن مزرعه سبز گذر کرد و بدان صحنه نظر کرد و نگه جانب خر کرد و بدید آن که الاغ از طرفی ول شده و صاحب آن نیز به خواب است از این روی، ز جا تند بجنبید و بدزدید خر زیرک آن مردک فرسوده روان را(ابوالقاسم حالت)
یادگیری قالب های شعری با
تا اینجا یاد گرفتیم قالب بحر طویل چیست و نمونه هایی از آن را مشاهده کردیم. در ادبیات فارسی از آغاز تا امروزقالبهای شعریزیادی ابداع شدند یا مورد استفاده شاعران قرار گرفتند که هریک از آنها دارای ویژگیهای منحصر به فردی هستند. برای مثال جایگاه قافیه در مصراعها، داشتن یا نداشتن وزن عروضی، نوع وزن عروضی، پایبندی یا عدم پایبندی به قافیه، تعداد ابیات یک شعر و حتی مضمون یک شعر در انتخاب قالب مناسب برای آن شعر، تأثیرگذار است. بنابراین برای شناخت و تشخیص درست هر قالب شعری باید سایر قالبهای شعری را نیز به خوبی یاد گرفته باشیم. به همین دلیل در این بخش برخی از فیلمهای آموزشی را آوردهایم که برای آشنایی با قالبهای شعر و یادگیری آنها کاربردی هستند.
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم در فرادرسفیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم در فرادرسفیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم در فرادرسفیلم آموزش رایگان قالب های شعری غزل و قصیده و شباهت ها و تفاوت های آنها در فرادرسفیلم آموزش رایگان قالب شعری مثنوی در فرادرسفیلم آموزش رایگان قالب شعری قطعه و انواع آن در فرادرسفیلم آموزش رایگان قالب شعری دوبیتی به زبان ساده در فرادرس
همچنین برای بهرهمندی از آموزشهای جامعتر میتوانید از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید.
- مجموعه فیلمهای آموزش ادبیات فارسی و نگارش دوره متوسطه فرادرس
تفاوت شعر بحر طویل و مستزاد چیست؟
حال که دانستیم قالب بحر طویل چیست، در این بخش به بررسی تفاوتهای بحز طویل وشعر «مستزاد»میپردازیم. در قالب مستزاد هم با بندهای نامساوی روبهرو هستیم اما در این قالب، نظم، چینش و ترتیب خاصی بین بندهای نامساوی وجود دارد. در همین بخش این قالب شعری را با مثال معرفی میکنیم تا تفاوت آن با بحر طویل را بهتر درک کنید.
برای آشنایی با همه قالبهای شعری میتوانیدمجموعه فیلمهای آموزش ادبیات فارسی و نگارش دوره متوسطهدر را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
در قالب مستزاد، شاعران یکی از قالبهای شعری مانند غزل، رباعی و... را برای سرودن شعر خود انتخاب میکنند اما بعد از هر مصراع آن، کلمه یا کلماتی هموزن با وزن مصراع، به آن اضافه میکنند. بنابراین یکسان نبودن طول بندهای مستزاد با بحر طویل تفاوت وجود دارد زیرا در مستزاد ترتیب و نظمی حاکم است اما در در بحر طویل ترتیبی برای بندهای کوتاه و بلند وجود ندارد.
در کادر زیر نمونهای از شعری مستزاد را آوردهایم تا تفاوت آن با بحر طویل را به طور کامل درک کنید.
ای ریخته سودای تو خون دل ما رابی هیچ گناهیبنواز دمی خسته شمشیر جفا رایارا به نگاهیباد سحر از روضه رضوان خبر آوردامروز به گلزارای سرو روان هست مگر پیک صبا رادر کوی تو راهیکس نیست که بر بوی گلستان جمالتدر باغ طرب نیستچون لاله ز غم چاک زده جیب قبا راو افکنده کلاهیزنجیر سر زلف تو را با همه خوبیسنبل نتوان گفتهرگز نکند هیچکسی مشک ختا رانسبت به گیاهیبشکست همی لشکر سلطان کواکببر هر طرف امروزکان زلف زرهپوش تو از عنبر سا راآورده سپاهی(کمال خجندی)
در مطلب زیر از مجله قالب مستزاد و ویژگیهای آن را به طور کامل و با مثال معرفی کردهایم.
نمونه سؤال قالب بحر طویل
حال که یاد گرفتیم قالب بحر طویل چیست، میتوانید در تمرین زیر شرکت کنید. این تمرین، آزمونی متشکل از ده پرسش چهارگزینهای است که برای پاسخ دادن به هر سؤال، کافی است روی گزینه درست مورد نظر خود کلیک کنید، سپس روی گزینه «مشاهده گزینه صحیح» بزنید تا پاسخ درست به شما نمایش داده شود. برای دسترسی به پاسخهای تشریحی نیز انجام همین مراحل کافی است. با ثبت هر یک جواب درست، یک امتیاز دریافت میکنید و امتیاز نهایی خود را در پایان آزمون و بعد از کلیک بر گزینه «دریافت جواب آزمون» مشاهده خواهید کرد.
۱. در کدام گزینه قالب بحر طویل وجود دارد؟
با جمع بتان صحبت سنگین چه خوش آیددر گلشن زیبادر کاسه زر، باده رنگین چه خوش آیدهمچون گل رعناگر یار ز رخ پرده برانداخته باشداز غایت لطفشجان باختن از عاشق مسکین چه خوش آیددر وقت تماشا...(ابن یمین)
شاهد آن نیست که مویی و میانی داردبنده طلعت آن باش که آنی داردشیوه حور و پری گرچه لطیف است ولیخوبی آن است و لطافت که فلانی داردچشمه چشم مرا ای گل خندان دریابکه به امید تو خوش آب روانی دارد...(حافظ)
گر که داری خرد و هوششب و روز همی کوشپی عیش و پی نوشمکش آه و مزن جوشمشو در هم و مغشوشبکن پند مرا گوشمکن هیچ فراموشکه گر میل تو آن است که باشی به کنار از غم و با عیش و خوشی همدم و حال تو شود خرم و لذت بری از عالم ایجادز چیزی که خدا دادمکن ناله و فریاد و مگو کاین غلط افتاد و بدین شکل روا نیست...(ابوالقاسم حالت)
چون روزی و عمر بیش و کم نتوان کرددل را به کم و بیش دژم نتوان کردکار من و تو چنانکه رای من و توستاز موم به دست خویش هم نتوان کرد(خیام)
در فهرست زیر، قالب شعری گزینههای اول، دوم و چهارم این سؤال و علت بحر طویل بودن قالب گزینه سوم را توضیح دادهایم.
- گزینه اول: قالب مستزاد (بخشی اضافی بعد از هر مصراع شعر، دارای وزن عروضی)گزینه دوم: قالب غزل (مصراعهایی با طول مساوی، دارای وزن عروضی، قافیه در مصراع اول و مصراعهای زوج)گزینه سوم: قالب بحر طویل (مصراعهایی با طول نامساوی، دارای وزن عروضی، دارای قافیه در پایان هر مصراع)گزینه چهارم: قالب رباعی (دارای چهار مصراع، دارای وزن عروضی «مفعول مفاعیل مفاعیل فعل»، قافیه در مصراع اول و مصراعهای زوج)
۲. کدام گزینه درباره بحر طویل درست است؟
بحر طویل قالبی شعری است که طول مصراعهای آن با هم برابر نیست و قافیه نیز در مصراعهای آن رعایت نمیشود.
بحر طویل قالبی شعری است که مصراعهای آن از تکرار رکن عروضی «فعلاتن» ساخته میشوند اما هر مصراع آن ممکن است در تعداد تکرار این رکن عروضی، با مصراعهای دیگر آن متفاوت باشد.
بحر طویل یکی از قالبهای کهن شعری است که هرکدام از مصراعهای آن با تکرار یکی از ارکان عروضی سروده میشود و قافیه نیز در آن ضروری نیست.
بحر طویل قالبی شعری است که مصراعهای آن از تکرار یک رکن عروضی ساخته میشوند اما میزان تکرار این رکن عروضی در همه مصراعهای آن با هم برابر نیست بنابراین طول مصراعهای آن نیز با هم برابر نیست.
۳. قالب کدامیک از گزینههای زیر، بحر طویل است؟
تا همه ما در پاییزدر گلهای داوودی غرق نشدیمتند پارو بزندرد میآید و میروداماپاییز پشت پنجرهاستوار ایستاده استتند پارو بزنتا عمر به پایان نرسیده استبه خانه برویم، سرد است(احمدرضا احمدزاده)
داشت یک مرد کشاورز نیکوسیرت و آزاده و خوش طینت و افتادهو از رنگ رو ریا سادهدو تا گاو نر و مادهتوی مزرعه آمادهو آن گاو نر از صبح سحر تا سر شب بود پی این که زمین را بزند شخمکه ریزند در آن تخمو بکارند جو و گندم و ماش و عدس و لپه و آماده شود بهر سر سفره محلوق خدا، قوت و غذایی.(حالت)
گفت راندم پیشتر من نیکبختباز شد آن هفت جمله یک درختهفت میشد فرد میشد هر دمیمن چه سان میگشتم از حیرت همیبعد از آن دیدم درختان در نمازصف کشیده چون جماعت کرده ساز(مولوی)
بدان که چون سفاین و مراکب دریای عالم صورت را از سفینه مختصر که آن را زورق خوانند چاره نیست که ردی و حریف او باشد تا بدان حوایج او منقضی گردد.و اگر سفینه بزرگ از هبوب ریاح مختلفه در معرض آسیبی افتد یا از آن گرانباری به طرفی جنبد بدان سفینه خرد رعایت مصلحتی نمایند و تخفیف را از آن کاهند و در این افزایند.(سعدی)
در فهرست زیر مشخصات و قالب هریک از گزینههای این سؤال را آوردهایم.
- گزینه اول: شعر نو از نوع «موج نو» (مصراعهای نامساوی، بدون وزن عروضی، بدون قافیه)گزینه دوم: بحر طویل (مصراهای نامساوی، دارای وزن عروضی، دارای قافیه)گزینه سوم: مثنوی (دارای مصراعهای مساوی، دارای وزن عروضی، قافیه مخصوص برای هر بیت)گزینه چهارم: این گزینه، اصلا شعر نیست بلکه نثر است زیرا نه وزن عروضی دارد، نه قافیه و نه خیال شاعرانه.
۴. کدام گزینه شعری در قالب بحر طویل است؟
گفتیم آرزو شد او را که شما را ببیند و میگفت که میخواهم خداوندگار را بدیدمی.خداوندگار فرمود که خداوندگار را این ساعت نبیند به حقیقت.زیرا آنچ او آرزو میبرد که خداوندگار را ببینم، آن نقاب خداوندگار بود.خداوندگار را این ساعت بینقاب نبیندو همچنین همه آرزوها و مهرها و محبتها و شفقتها که خلق دارند،بر انواع چیزها به پدر و مادر و دوستان و آسمانها و زمینها و باغها و ایوانهاو علمها و عملها و طعامها و شرابهاهمه آرزوی حق دارند و آن چیزها جمله نقابهاست.(مولوی)
کاروان آمد و دلخواه به همراهش نیستبا این دل این قصه نگویم که به دلخواهش نیستکاروان آمد و از یوسف من نیست خبراین چه راهیست که بیرون شدن از چاهش نیستماه من نیست در این قافله راهش ندهیدکاروان بار نبندد شب اگر ماهش نیست(شهریار)
اول آنکه ابتدای کارها به نام خدای تعالی کندو یاری از او خواهدو سخن اندیشه گویدو سرّ دل با هر کس در میان ننهدو تواضع پیشه گیردو روی از سخن ارباب مهمات نگرداندو رعیت بر خود نیازاردو قطع دزدان و قصاص خونیان به شفاعت فرونگذاردو با خصم قوی درنپیچدو بر ضعیف، ستمکاری روا ندارد.(سعدی)
روز آدینه گروهی ز جوانان قدم از شهر پی گشت نهادندبه هامون و در و دشت و فتادنداز این کوه به آن کوه و از این دره به آن درهو کم کم وسط روزکه خورشید دلافروزچنان آتش جانسوزشد از شدت گرما عرق از پیکرشان گشت سرازیر و فتادند به تاب و تب و شد طاقتشان طاقهمه خسته و فرسودهسراپا عرقآلودهنه جایی خنک و سایه که قدری بنشینندمگر آتش گرما بنشانندو عرق از سر و گردن بفشانندنه پایی که ز نو راه بپویندو به یک دهکده خود را برسانند(حالت)
در فهرست زیر درباره هریک از گزینههای این سؤال، توضیح دادهایم.
- گزینه اول: این گزینه یک نثر ساده است.گزینه دوم: این گزینه، شعری در قالب غزل است زیرا دارای وزن عروضی، مضمون عاشقانه و قافیه در مصراع اول و مصراعهای زوج است.گزینه سوم: این گزینه نثر است زیرا وزن عروضی ندارد اما به دلیل وجود واژههای با حروف آخر مشترک در پایان جملههایش، نثری مسجع محسوب میشود.گزینه چهارم: این گزینه، بحر طویل است زیرا دارای وزن عروضی، قافیه و مصراعهایی با طول نامساوی است.
۵. در کدامیک از گزینههای زیر، شعری در قالب مستزاد وجود دارد؟
ای نگارین چون تو از خوبان کجاستنیست کس را آنچه از گیتی تراستقد و روی و زلف، سرو و ماه مشکمشک، پیچان، ماه، تابان، سرو، راستتا مرا مهر تو اندر دل نشستاز دل من بیش مهر کس نخاست(مسعود سعد سلمان)
جانا دلم به عشق گرفتار میکنیجان مرا نشانه تیمار میکنیبس اندکست میل تو سوی وفا و لیکاندر جفا تکلف بسیار میکنی...آن کس که در حمایت خوارزمشاه نیستاز جور حادثات جهان در پناه نیستیار از وفا برید، ندانم چه اوفتاد؟راه جفا گزید ندانم چه اوفتاد؟در ما نگاه میکند آنکه روز و شبجز روی ما ندید ندانم چه اوفتاد...شاهی که خصم ملک ز مردیش عاجز استخورشید خسروان جهان شاه اتسزست...(رشیدالدین وطواط)
زین پیش نهان چند توان داشتن آخردل در غم هجراندانم که سرایت کند این درد نگارایک روز به جاییدر ظلمت اسکندرم از حسرت لعلتماننده خواجولیکن چه کنم چون نبود مملکت دارادر خورد گدایی(خواجوی کرمانی)
ما مست شراب جانفزاییمسرخوش ز می گرهگشاییمدر کنج شرابخانه گنجی استما طالب گنج کنجهاییم...ما صوفی صفه صفاییمبیخود ز خودیم و از خداییمساقی سخن از می مغان گفتدل چون بشنید ترک جان گفتیک جرعه می و هزار معنیاز عشق به گوش عاشقان گفت...ما صوفی صفه صفاییمبیخود ز خودیم و از خداییم...(عطار)
۶. در کدام گزینه شعری با قالبی متفاوت از دیگر گزینهها وجود دارد؟
...گر حکیمی مردهای را زنده سازد اینچنینبهر او تکریم و تعظیم است در روی زمینبهر فردوسی چه باید کرد کاو از کار خویشیعنی از نیروی طبع و معجز گفتار خویشمرده فرزندان چندین قرن ایران زنده کرداز لب آموی تا دریای عمان زنده کرد(میرزاده عشقی)
با آن که دلم از غم هجرت خون استشادی به غم توام ز غم افزون استاندیشه کنم هر شب و گویم یا ربهجرانش چنین است، وصالش چون است؟(رودکی)
من گفت نیارم که تو ماهی صنماروشن به تو گشت ماه و ماهی صنمامن شاه جهان مرا تو شاهی صنمافرمانت روا بهر چه خواهی صنما(عنصری)
هر لاله آتشین دل سوختهای استهر شعله برق، جان افروختهای استنرگس که ز بار غم سر افکنده به زیربیننده چشم از جهان دوختهای است(رهی معیری)
۷. کدام گزینه درست است؟
بحر طویل در واقع، نوعی نثر است و نمیتوانیم آن را شعر محسوب کنیم زیرا تنها تفاوت آن با نثر، این است که در پایان جملههای خود، قافیه دارد.
بحر طویل در مضمون دارای محدودیت است و شاعران فقط برای سرودن مضامین مدحی میتوانند از این قالب استفاده کنند.
بحر طویل یکی از قالبهای کهن شعر فارسی است و منحصر به قرنهای پنجم تا هفتم هجری قمری است و در دورهها و سبکهای معاصر، رواجی نداشته است.
بحر طویل قالبی شعری با مصراعهای نامساوی است که دارای وزن عروضی اما وزن عروضی آن با وزن عروضی قالبهای معمول و کهن شعر فارسی متفاوت است.
۸. در کدامیک از گزینههای زیر، بحر طویل وجود دارد؟
من این پیری جوانی را نخواهمبمیرم زندگانی را نخواهمچو نام نیک باشد، زندگی چیست؟چو باقی هست، فانی را نخواهم(میرزاده عشقی)
شد عاشق حسن خود و میجست به صد زاریاری که تو دانیدر هیأت مجنون به جهان نام برآورددیوانه و عاشقدر صورت لیلی کند اسمی دگر اظهارمعشوقه جانیخواهی که نماید به تو آن فتنه دورانرخساره چون ماهبردار ز خود عاقبت این پرده پندارگر زانکه توانی(اسیری لاهیجی)
...روزی آن مرد شد از زحمت خود خستهو آسوده و وارستهبه کنجی شد و آهسته بیفتادو بسی فارغ و آزاد بخوابیدو رخ از کار بتابیدو ز هر سوی بغلتیدو ز بس خسته و بیحال و کسل بودبسی زودفرو رفت به خواب خوش و سر دادبه دنیای فراموشی و بیهوشی و غفلت تن و جان را...(ابوالقاسم حالت)
آمد بهار خرم با رنگ و بوی طیببا صد هزار نزهت و آرایش عجیبشاید که مرد پیر بدین گه شود جوانگیتی بدیل یافت شباب از پی مشیبچرخ بزرگوار یکی لشکری بکردلشکرْش ابر تیره و باد صبا، نقیب(رودکی)
۹. در کدامیک از گزینههای زیر، بندهای نامساوی اما با چینش و ترتیب خاصی وجود دارند؟
من امشب تا سحر خوابم نخواهم بردهمه اندیشهام اندیشه فرداستوجودم از تمنای تو سرشار استزمان در بستر شب خواب و بیدار استهوا آرامشب خاموشراه آسمانها بازخیالم چون کبوترهای وحشی میکند پروازرود آنجا که مییافتند کولیهای جادو گیسوی شب را(فریدون مشیری)
گشت شاگرد پریشانو از آن کار پشیمانو سراسیمه و حیرانو نفهمید که بقالدر آن حالچرا گشته غضبناک، چرا سخت به خشم آمده؟بهر چه کشد عربده؟ناچار بدو گفت که: «آخر من بدبخت به مهمانی مشد احمد همسایه خود امشب شدهام دعوت و ترسم که بدان اغذیه مسموم کند پاک من بیسر و پا را!»(حالت)
آن کیست که سرمست به بازار برآمدآن جان جهان استصد بار فرو رفت و دگر بار برآمدتا هست چنان استخورشید در آیینه مه کرد نگاهیآن نور پدید استدر دور قدم آن مه انوار برآمدبنگر که عیان است(شاه نعمتالله ولی)
قایقی خواهم ساختخواهم انداخت به آبدور خواهم شد از این خاک غریبکه در آن هیچکسی نیست که در بیشه عشققهرمانان را بیدار کندقایق از نور تهیو دل از آرزوی مرواریدهمچنان خواهم راندنه به آبیها دل خواهم بستنه به دریاپریانی که سر از آب به در میآرندو در آن تابش تنهایی ماهیگیرانمیفشانند فسون از سر گیسوهاشان(سهراب سپهری)
۱۰. در کدام گزینه شعر نیمایی وجود دارد که از مشخصات آن، داشتن وزن عروضی و داشتن بندهای نامساوی است؟
و اندرون خود با با حق و خلق راست گرداند و خواب نکند تا حساب نفس خود نکند که آن روز از او چه صادر شده است تا اگر نیکی نکرده باشد توبه کند و پشیمان شود و نفس خود را سرزنش کند و بر خود غرامتی نهد به خلاف آنکه کرده باشد و به نیکی بکوشد.واندازه کارها نگاه دارد، نیکمردی کند نه چندان که بدان چیره گردند و بخشندگی کند نه چندان که دستگاه ضعیف شود، خزینه نگاه دارد نه چندان حاشیت و لشکری سختی برند، خشم گیرد نه چندان که مردم از آن متنفر شوند و بازی کند نه چندان که هیبتش برود. جایی رود قوت از خدای تعالی خواهد و به زور خود کفایت نکند. عهده ملکداری کاری عظیم است بیدار و هشیار باید بودن و به لهو و طرب مشغول بودن همه وقتی نشاید.(سعدی)
مرد بگرفت از او پول و نهادش کف دست خود و هی دست جلو برد و عقب برد و به صد عشوه و اطوار لب خویش بجنباند و سر خویش تکان داد. سپس دست چو بگشود یکی لیره در آن بود که بس خرم و خشنود بدان عده نشان داد که استادی خود بر همه اثبات کند، مات کند صاحب آن پنج قران را.مرد فهمیده و دانا و جهاندیده و وارسته که میگشت پی فرصت شایسته از آن مرد بپرسید که: «این سکه من بود که بر پول طلا گشته بدل؟» گفت: «بلی» گفت: «پس آن را بنمایید به من لطف که تا نیک ز نزدیک تماشا کنمش.» سکه چو بگرفت بینداخت توی جیب و روان گشت و به وی گفت: «ممنونم از این لطف که کردید مبدل به طلا پول من زار، الهی که خداوند نگیرد ز شما این هنر عالی و پیوسته شود مرحمتش شامل احوال شما تا که به یمن هنر خود برهانید ز افلاس و فلاکت همه خلق جهان را.»
نفس کز گرمگاه سینه میآید برون ابری شود تاریکچو دیوار ایستد در پیش چشمانتنفس کاین است پس دیگر چه داری چشمز چشم دوستان دور یا نزدیکمسیحای جوانمرد من ای ترسای پیر پیرهن چرکینهوا بس ناجوانمردانه سرد است... آیدمت گرم و سرت خوش بادسلامم را تو پاسخ گویدر بگشایمنم من، میهمان هر شبت لولیوش مغموممنم من، سنگ تیپاخورده رنجورمنم دشنام پست آفرینشنغمه ناجور(مهدی اخوان ثالث)
تمام دست تو روز استو چهرهات گرمانه سکوت دعوت میکندو نه دیر استدیگر باید حضور داشتدر روزدر خبردر رگو در مرگاز عشقاگر به زبان آمدیم فصلی را بایدبرای خود صدا کنیمتصنیفها را بخوانیمکه دیگر زخمهامان بوی بهار گرفتبمان:که برگ خانهام را به خواب دادهایفندق بهارم را به بادو رنگ چشمانم را به آب(احمدرضا احمدی)
جمع بندی قالب بحر طویل
در این مطلب از مجله یاد گرفتیم قالب بحر طویل چیست و آن را با مثال های مختلف بررسی کردیم. در پایان مطلب نیز پرسشهایی چهارگزینهای آوردیم تا بتوانید با پاسخ دادن به آنها میزان یادگیری خود را محک بزنید و آن را افزایش دهید.
- مجموعه فیلم آموزش ادبیات فارسی و نگارش دوره متوسطه – درس، تمرین، حل مثال و تستفیلم آموزش ادبیات فارسی – پایه دوازدهممجموعه فیلم آموزش علوم انسانی دوره متوسطه – درس، تمرین، حل مثال و تستبحرهای عروضی در شعر فارسی – از صفر تا صدانواع شعر فارسی – معرفی قالب و سبک های مختلف با مثال
این آموزش توسط تیم تخصصی گسترش اندیشه پویا (GAP) گردآوری و ویرایش شده است. برای مشاوره و خدمات تخصصی در این حوزه با ما در ارتباط باشید.